دوفصلنامه تخصصی علمی، فرهنگی و پژوهشی باستان‌پژوه

دوفصلنامه تخصصی علمی، فرهنگی و پژوهشی باستان‌پژوه

پیشینه پژوهش‌های باستان‌شناسی در استان سمنان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموخته دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
پیشینه‌ی پژوهش‌های باستان‌شناسی در ایران به سده نوزدهم می‌رسد. از آنجایی­که استان سمنان از دیرباز در مسیر پیوند غرب و شرق فلات ایران و جاده موسوم به ابریشم قرارداشت‌، از استان‌های غنی در زمینه باستان‌شناسی محسوب‌ می‌شود. پژوهش‌های‌ علمی ‌باستان‌شناسی‌ در استان ‌سمنان ‌نیز از حدود یک‌ سده ‌گذشته ‌آغاز شده ‌است. ازاین‌رو، پژوهش‌ حاضر به مطالعه پیشینه پژوهش‌های باستان‌شناسی انجام شده در حدود یک سده گذشته در این استان می‌پردازد. رویکرد این مقاله نقد و بررسی پژوهش‌های انجام شده و شناسایی نقاط قوت و ضعف آن‌ها با هدف ارائه راهکارهای اجرایی در راستای سیاست‌گذاری بهتر در فعالیت‌های علمی باستان‌شناسی آینده‌ است. روش پژوهش این مقاله نیز براساس مطالعات کتابخانه‌ای و استفاده از گزارش‌های مطالعات میدانی منتشرشده و همچنین مصاحبه حضوری با برخی از پژوهشگران این عرصه می‌باشد. پرسش اصلی این پژوهش، میزان پژوهش‌های انجام شده در استان به تفکیک شهرستان است. از پرسش‌های فرعی این مقاله نیز می‌توان به اینکه آیا پژوهش‌های انجام شده در سطح استان پرسش محور بوده‌اند یا خیر؟ پژوهش‌های انجام شده باستان‌شناسی در استان بر کدام دوره‌ها و مناطق، متمرکز بوده و در این زمینه چه خلاهایی وجود دارد؟ و چه راهکارهایی می‌توان برای رشد فعالیت‌های علمی باستان‌شناسی درآینده در سطح استان ارائه داد؟ اشاره نمود. بر این اساس، مشخص‌ گردید که اگرچه باستان‌شناسی در استان ‌سمنان از ابتدا به دنبال گسترش راه­آهن و انجام ‌کاوش‌های نجات‌بخشی در سال‌های دهه 1930.م صورت گرفت ولی با انجام مطالعات پرسش محور ادامه یافت. پس از انقلاب اسلامی نیز با وجود وقفه‌ای کوتاه مدت کاوش‌های نجات‌بخشی بار دیگر از اواسط دهه 1360 انجام شد ولی در ادامه با ورود هیئت‌های بین‌المللی و تغییر رویکرد باستان‌شناسی ایران از دهه 1380 پژوهش‌های باستان‌شناسی در استان ‌سمنان به سوی مطالعات پرسش‌محور هدایت شد. همچنین، مشخص‌ گردید که ‌پژوهش‌ها در ابتدا بر شهر دامغان‌ متمرکز بود ولی‌ درسال‌های ‌پس‌ازانقلاب‌اسلامی ‌بیشتر کاوش‌ها در شهرستان‌ شاهرود و سایر شهرستان‌ها انجام‌ شده‌ است. به‌علاوه، پژوهش‌های ‌در سال‌های ‌آغازین ‌بیشتر بر محوطه‌های ‌دوران ‌تاریخی‌ تمرکز داشت، ‌ولی ‌در سال‌های ‌اخیر بر دوره ‌پیش‌ از تاریخ ‌تمرکز داشته ‌است. بر این ‌اساس، توسعه ‌نامتوازن ‌پژوهش‌های ‌باستان‌شناسی، پرسش‌محور نبودن ‌بسیاری ‌از پژوهش‎های ‌انجام‌شده، عدم‌ انتشار گزارش‌ یا تاخیر در انتشار گزارش ‌مطالعات ‌میدانی، مشارکت ‌نداشتن‌ دانشگاه‌ها در پژوهش‌های استان از نقاط اصلی ‌ضعف باستان‌شناسی استان ‌است که با مدیریت ‌صحیح و ایجاد پایگاه‌های میراث فرهنگی و مشارکت دانشگاه‌ها می‌توان آن‌ها را رفع نمود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

History of archaeological research in Semnan province

نویسنده English

Behzad Sedaghati
Department of Archaeology, Faculty of Letters and Humanities , University of Tehran
چکیده English

The history of archaeological research in Iran dates back to the nineteenth century. Since Semnan Province has long been situated along the route linking the western and eastern parts of the Iranian Plateau, as well as the so-called Silk Road, it is regarded as one of the archaeologically rich provinces of Iran. Systematic archaeological research in Semnan Province also began approximately a century ago. Accordingly, the present study examines the history of archaeological investigations conducted in this province over the past hundred years. The approach adopted in this article is a critical review of the research carried out to date, with the aim of identifying its strengths and weaknesses and proposing practical strategies for more effective policymaking in future archaeological scholarship. The methodology of this study is based on library research, the use of published fieldwork reports, and in-person interviews with a number of researchers active in this field. The principal research question concerns the extent of archaeological investigations undertaken in the province, categorized by county. The secondary questions addressed in this article include whether the research conducted across the province has been question-driven; which periods and regions have been the primary focus of archaeological investigations in Semnan Province; what gaps remain in this regard; and what strategies may be proposed to promote the development of archaeological research activities in the province in the future.
The results indicate that, although archaeology in Semnan Province initially emerged in connection with the expansion of the railway and the implementation of rescue excavations during the 1930s, it subsequently developed through more question-oriented studies. Following the Islamic Revolution, despite a brief interruption, rescue excavations resumed in the province from the mid-1980s onward. Thereafter, with the arrival of international teams and the transformation in the orientation of Iranian archaeology from the 2000s onward, archaeological research in Semnan Province was increasingly directed toward question-based approaches. It also became clear that archaeological investigations were initially concentrated in the city of Damghan, whereas in the years following the Islamic Revolution, most excavations were carried out in Shahroud County and subsequently in other counties. Moreover, research in the earlier years was primarily focused on sites dating to the historic periods, while in recent years greater attention has been devoted to prehistoric periods. On this basis, the uneven development of archaeological research, the lack of a question-driven approach in many of the studies conducted, the non-publication or delayed publication of fieldwork reports, and the absence of university participation in provincial research constitute the principal weaknesses of archaeology in Semnan Province. These shortcomings, however, may be addressed through proper management, the establishment of cultural heritage bases, and the active involvement of universities.

کلیدواژه‌ها English

Semnan Province
Archaeology
Shahroud
Damghan
Iran
Archaeological studies

مطالعه مقاله در نسخه کامل باستان‌پژوه: صفحات 178-199

کتابنامه:
اشمیت، اریخ (1391). کاوش‌های تپه ححصار دامغان. ترجمه کوروش روستایی. سمنان: انتشارات سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان سمنان.
اسمعیلی جلودار، محمد اسماعیل مرتضایی (1398). گزارش فصل اول کاوش باستان‌شناسی در تپه چال خندق شاه جوق سمنان. هفدهمین گزارش‌های گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران، به کوشش روح الله شیرازی و شقایق هورشید، 108-115. تهران: انتشارات پژوهشگاه میراث فرهنگی.
برقعی، سارا سادات (1396). بازنگری جایگاه و چیستی ویرانه های قوشه (هکاتوم پیلوس فرضی) با تکیه بر منظر محیطی و فرهنگی. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
 بختیاری، سحر، بختیاری، سحر، سید مهدی موسوی، محمدرضا نعمتی، و آرکادیوش سولتیشیاک. (1404). «استراتژی‌های زیستی ساکنین مرسین چال در نیمه دوم هزاره اول‌پ.م». مطالعات باستان‌شناسی پارسه، 9 (32): 113-95.
بحر العلومی، محمد حسین، محمد بلوری، صدرالله میربابایی، و امین کیوانلو. (1394). «معماری دست‌کند منطقه جوین سمنان». اثر، 71 : 32-13.
پازوکی طرودی، ناصر. (1373). «گردکوه یا گنبدان دژ». مطالعات راهبردی بسیج، شماره 4-3: 56-43.
پازوکی طرودی، ناصر(1376). استحکامات دفاعی در ایران دوره اسلامی. تهران: انتشارات سازمان میراث فرهنگی.
پازوکی طرودی، ناصر(1386). «گزارش بررسی‌های باستان‌شناسی شهرستان گرمسار». گزارش منتشر نشده، سازمان میراث فرهنگی سمنان.
پازوکی طرودی، ناصر(1389). تاریخ و آثار تاریخی ایوانکی. تهران، نشر سمیرا.
جایز، مژگان. (1397). «گزارش بررسی غارها و پناهگاه‌های صخره ای کوهپایه‌های جنوبی البرز،شمال استان سمنان». شانزدهمین گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران، به کوشش روح الله شیرازی، تهران، انتشارات میراث فرهنگی: 92-89.
حسن‌پور، عطا. (1403). «فصل سوم کاوش نجات بخشی گورستان مرسین چال (محدوده ی سد فینسک)،سمنان». بیستمین گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران، به کوشش فرشید مصدقی امین، تهران، انتشارات پژوهشگاه میراث فرهنگی : 191-185.
دولت‌آبادیان، آرش، بهمن فیروزمندی شیره جینی. (1398). «بررسی دیرین آسیب‌شناسی استخوان‌های انسانی گورستان خرند و گنداب استان سمنان». پژوهش‌های باستان‌شناسی مدرس، سال 11-10: (15-14): 24-15.
رضایی، محمد، عباس ایرانشاهی، و امیرحسین تبریزی. (1383). «دژهای باستانی کومش حلقه اتصال اساطیر و تاریخ». اثر، 37-36: 135-112.
رضایی نیا، عباسعلی. (1384). «یادداشت‌هایی بر محوطه تاریخی برم دامغان». سومین کنگره معماری و شهرسازی ایران، به کوشش باقر آیت الله زاده شیرازی، تهران، نشر رسانه پرداز.
رضوانی، حسن. (1369). «آثار تمدن هفت هزاره ساله در شاهرود». فصلنامه میراث فرهنگی، 1 (1): 55-54.
رضوانی، حسن(1378). «الگوی استقرار و فرهنگ‌های پیش از تاریخ در استان سمنان»، باستان‌شناسی و هنر ایران: 32 مقاله دربزرگداشت عزت الله نگهبان، به کوشش عباس‌علیزاده، یوسف مجیدزاده وصادق ملک شهمیرزادی، 19-7. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
رضوانی، حسن. (1378). «معماری دست‌کن در غار جوین». مجموعه مقالات‌ دومین‌ کنگره تاریخ ‌معماری و شهرسازی ایران، جلد 4 ، به کوشش باقر آیت‌الله‌زاده شیرازی، 286-277. تهران: انتشارات سازمان میراث فرهنگی.
رضوانی، حسن. (1380). استقرارهای پیش از تاریخ شاهرود. پایان نامة کارشناسی ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال.
رضوانی، حسن (1393). «گزارش گزارش گمانه زنی به  منظور تعیین عرصه و حریم تپه های سردروازه و قبرستان سر فولاد محله و قلعه چال خندق سمنان». گزارش منتشر نشده، اداره کل میراث فرهنگی سمنان.
رضوانی نیک ابادی، حسن، محمدرضا رکنی. (1393). «گمانه‌زنی به منظور تعیین عرصه و حریم پیشنهادی دو محوطه دلازیان و میرک». در گزارش‌های سیزدهمین گردهمایی باستان‌شناسی ایران،143-139. تهران: سازمان میراث فرهنگی.
رضوانی، حسن، سپهر زارعی. (1394). «بررسی باستان شناختی جنوب سمنان، تابستان 1393». گزارش‌های چهاردهمین گردهمایی باستان‌شناسی ایران، به کوشش حمیده چوبک 213-209. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی.
رضوانی نیک آبادی، حسن، کوروش روستایی. (1398). «گمانه‌زنی به منظور تعیین عرصه محوطه رویان، شاهرود». هفدهمین گزارش‌های گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران به کوشش روح الله شیرازی و شقایق هورشید، 516-512. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی.
رضوانی نیک‌آبادی، حسن، مصطفی رشیدی ارزنده. (1403). «بررسی و گمانه زنی آزمایشی در محدوده تل خاکستر و مسیر جاده مجن، سمنان». بیستمین گزارش‌های گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران، به کوشش فرشید مصدقی امین، 278-274. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی.
روستایی، کوروش(1389). «توسعه و تحول استقرارها در منطقه شاهرود». باستان‌شناسی‌ و تاریخ، 21 (47): 36-3.
روستایی، کوروش(1390). «ماسودا و چخماق». باستان پژوهی، 4 (7): 128-119.
روستایی، کوروش. (1391). «گزارش مقدماتی گمانه‌زنی تپه‌های سنگ چخماق شاهرود». گزارش‌های یازدهمین گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران، تهران، 238. تهران: انتشارات پژوهشگاه میراث فرهنگی.
روستایی، کوروش. (1398). «گمانه‌زنی‌ به منظور لایه‌نگاری محوطه رویان،شاهرود». گزارش‌های هفدهمین گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران، به کوشش روح الله شیرازی و شقایق هورشید، 538-535. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی.
روستایی،کوروش. (1399). «بررسی باستان‌شناسی‌چشم انداز محوطه ی قومس، دامغان(مرحله نخست)». هجدهمین گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران، به کوشش روح الله شیرازی، 390-385. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی.  
روستایی، کوروش، مجید کوهی گیلوان. (1386). «تپه حصار در عصر آهن». نامه پژوهشگاه، 21-20: 69-69.
رشیدی ارزنده، مصطفی (1403). گمانه زنی به منظور تعیین عرصه و پیشنهاد حریم تل خاکستر در محدوده ی مسیر تقاطع غیر هم سطح شاهرود- مجن،سمنان. بیستمین گزارش های گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران، به کوشش فرشید مصدقی امین، تهران، انتشارات پژوهشگاه میراث فرهنگی : 261-266.
زارعی، محمد ابراهیم، مهناز شریفی. ۱۳۹۷. مطالعات آثار یافت شده سده‌های میانی دوره اسلامی تپه امیر شارلق بر اساس نخستین فصل کاوش باستان‌شناسی. مطالعات باستان‌شناسی پارسه،سال2،شماره 6: 85-102.
سلیم، محمد نبی، شیما دولابی. 1402. «دژ سنگی طزره دامغان : سازه‌ای پدافندی و چند منظوره». دانش‌های بومی ایران، 10 (20): 111-81.
ستوده، منوچهر(1345). قلاع اسماعیلیه در رشته کوه البرز. تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
شریفی هولایی، عبدالمطلب. (1376). «بررسی و شناسایی آثار فرهنگی تاریخی شهرستان دامغان فصل اول». اداره کل میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی استان سمنان (منتشر نشده).
شریفی هولایی، عبدالمطلب (1396). «پژوهش‌های باستان‌شناسی گورستان عصر آهن گنداب شهمیرزاد، استان سمنان». فصلنامه باستان‌شناسی پارسه، 1 (1): 49-60.
شریفی، مهناز (1391). تپه حسین‌آباد کالپوش، میانه راه ابریشم سمنان، گرگان و خراسان بزرگ براساس کاوش های باستان‌شناسی. گزارش‌های یازدهمین گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران، تهران، انتشارات پژوهشگاه میراث فرهنگی : 284-283.
شریفی، مهناز. (1391). کاوش‌های باستان‌شناسی منطقه موجن شاهرود. یازدهمین گزارش‌های گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران، تهران، انتشارات پژوهشگاه میراث فرهنگی : 281.
شریفی، مهناز. (1391). «گزارش تعیین حریم تپه سیدآ شاهرود». گزارش‌های یازدهمین گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران، 282. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی.
شریفی، مهناز. (1391). «مدارک نویافته از معماری و استقرارهای امپراتوری اشکانی به دست آمده از کاوش‌های باستان‌شناسی منطقه کشت دشت دامغان». گزارش‌های یازدهمین گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران، 280. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی.
شریفی، مهناز. (1398). «مناسبات منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای شمال شرق ایران در دوره اشکانی بر اساس دومین فصل کاوش‌های باستان‌شناسی تپه کشت دشت، دامغان». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، 9 (22): 162-143.
شیندلر، آ.هوتوم. (1347). سه سفرنامه، هرات، مرو، مشهد. به کوشش قدرت‌الله روشنی زعفرانلو،. تهران: دانشگاه تهران.
شیشه‌گر، آرمان. (1394). «به دنبال شهر صد دروازه/ هکاتوم پیلوس». مفاخر میراث فرهنگی ایران: جشن نامه دکترصادق ملک شهمیرزادی، به کوشش مرتضی حصاری، 203-180. تهران: میراث فرهنگی.
صابر، محمد. (1399). «کبوترخانه قلعه گردکوه: عنصری نوشناخته از نظام پیام رسان هوایی قلاع کوهستانی». کارنامه تاریخ، 13: 86-68.
صابر، محمد. (1401). «قلعه دختر بیدستان: قلعه نوشناخته اسماعیلیان در قومس». باستان‌پژوه، 21 (27): 73-59.
صابر، محمد. (1402). «شناسایی، مکان‌یابی و تاریخ‌گذاری قلعه‌های اسماعیلیه ‌شهرستان‌دامغان». مطالعات سلجوقیان، 2 (2): 53-1.
صابر، محمد. (1404). محروسه معظمه. تهران: انتشارات ندای تاریخ.
صابر، محمد، همایون خوش اقبال. (1402). «بازنگری موقعیت قلعه مهرنگار دامغان». جامعه باستان‌شناسی ایران، 4: 145-121.
صداقتی، بهزاد. (1402).«کافرقلعه سنگسر». تاریخ و باستان‌شناسی مازندران، 4 (12): 25-20.
عدل،شهریار. (1365). «کتیبه نویافته در بسطام کومش (699ه.ق/1300-1299.م) و برج از میان رفته حسام‌الدوله یا سلم و تور در ساری». اثر،    11-10: 175-183.
فرخ‌نیا، شراره. (1382). مطالعه سفال چشمه علی در منطقه شاهرود بر اساس بررسی روشمند سیاه تپه. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران.
فرخ‌نیا، شراره. (1384). «نتایج آماری نمونه های به دست آمده از بررسی روشمند سیاه تپه». گزارش‌های باستان‌شناسی ، 4: 49-31. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی.
فرخ‌نیا، شراره (1395). «تجزیه و تحلیل مکانی و الگوی مکان یابی محوطه های باستانی با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی جی‌آی‌اس GIS، مطالعة موردی: دشت بسطام شاهرود». مطالعات باستان‌شناسی، 8 (1): 170-151.
فرخ‌نیا، شراره. (1401). «استقرارهای پارت و ساسانی در دشت های بسطام، شاهرود، دامغان با نگاهی بر چشم اندازهای دفاعی/ محیطی». جستارهای باستان‌شناسی پیش از اسلام، 7 (2): 147-136.
گودرزی،پگاه، آرکادیوش سولتیشیاک، و مصطفی ده‌پهلوان. (1400). «پژوهش‌های زیست باستان شناختی و سنجش ایزوتوپ های پایدار استرانسیوم در بقایای انسانی دوران تاریخی محوطه شهر قومس، استان سمنان». موزه ملی ایران، 2 (3): 68-53.
کیانی، محمد یوسف. (1365). «معرفی دو قلعه اسلامی در شهمیرزاد». باستان‌شناسی و تاریخ، 1 (1): 90-88.
کیانی، محمدیوسف، ولفرام کلایس. ۱۳۶2. فهرست کاروانسراهای ایران، جلد ۱. تهران: سازمان ملی حفاظت آثار باستانی ایران.
کیمبل، فیسکه. (1391). «کاخ ساسانی تپه حصار». کاوش‌های تپه حصار دامغان، به کوشش اریخ اشمیت ، ترجمه کوروش روستایی، 437-413. سمنان: میراث فرهنگی استان سمنان.
ملک شهمیرزادی، صادق. (1391). ایران در پیش از تاریخ. تهران: سبحان نور.
مرادان، علی اکبر. (1388). «گزارش گمانه زنی و نجات بخشی محوطه مهرنگار دامغان». گزارش منتشر نشده. مرکز اسناد میراث فرهنگی سمنان.
مرادان، علی اکبر. (1392). تمدن باستانی استان سمنان. قم: زمزم هدایت.
مهریار، محمد، احمد کبیری. (1365). «گزارش مقدماتی بررسی میدان باستانی دلازیان». اثر، 13-12: 47-3.
مرتضایی، محمد، امیر ملکی. (1389). «بررسی باستان‌شناختی حوضه سد فینسک». گزارش منتشرنشده. تهران: پژوهشکده باستان‌شناسی پژوهشگاه میراث فرهنگی.
مرتضایی، محمد، صدرایی، علی، نعمتی، محمدرضا (1391). «نتایج گمانه‌زنی در محوطه چشمه علی دامغان». گزارش‌های یازدهمین گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران، 410. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی.
مرتضایی، محمد، علی محمد ملکی. (1393). «بررسی و شناسایی مسیر انتقال آب دریای‌خزر به فلات مرکزی ایران‌ در محدوده ‌استان سمنان». گزارش‌های دوازدهمین گردهمایی باستان‌شناسی ایران، 393-389. تهران: سازمان میراث فرهنگی.
مراقی، سمیه، حسین ترحمی، الهه ایروانی، و محمدحسین گلستانی‌پور. (1404). «گزارش بازدید از دست‌کندهای سمنان، روستاهای عبدالله‌آباد (ادلوا)، ایج، بیابانک، جوین.اشکفت»، 57-33.
ملکزاده، مهرداد، رضا ناصری، مرتضی خانی‌پور، و علی ناصری. (1394). «گورستان مرسین شهمیرزاد». گزارش‌های چهاردهمین گردهمایی باستان‌شناسی ایران، به کوشش حمیده چوبک، 469-463. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی.
- ملکزاده، مهرداد، بختیاری، ذبیح الله. (1401). «فصل‌دوم کاوش مرسین». نوزدهمین گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران، 963-955. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی.
ملازاده، کاظم، مریم محمدی. (1385). قلاع و استحکامات نظامی. تهران: سوره مهر.
نعمتی، محمدرضا، محمد فلاح‌کیاپی، و الهام فرنام. (1402). «گزارش فصل چهارم کاوش نجات بخشی گورستان مرسین چال، استان سمنان». گزارش‌های بیست و یکمین گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران، به کوشش سجاد علی بیگی،621-627. تهران:پژوهشگاه میراث فرهنگی.
نعمتی، محمدرضا (1403). «فصل سوم کاوش نجات‌بخشی گورستان مرسین چال، سد فینسک، سمنان». گزارش‌های بیستمین گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران، به کوشش فرشید مصدقی امین، 616-611. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی.
نجاتی دامغانی، رحمت‌الله. (1346). «قلعه کوه مهرنگار». یغما، 20 (6): 326-324.
نجاتی دامغانی، رحمت‌الله. (1357). «قلعه منصور کوه دامغان». یغما، 13: 161-159.
وحدتی نسب، حامد. (1391). «بررسی و شناسایی محوطه های پارینه سنگی در محدوده جغرافیایی میرک،سمنان». گزارش‌های یازدهمین گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران، 463. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی.
وحدتی‌نسب، حامد، کوروش روستایی، و حسن رضوانی. (1386). دلازیان (میرک 1)، شاهدی بر استقرار پارینه سنگی در حاشیه شمالی کویر مرکزی، استان سمنان. نامه پژوهشگاه، شماره 20 و 21 :9-14.
وحدتی نسب، حامد، سید میلاد هاشمی. (1394). «بررسی و شناسایی محوطه‌های پارینه سنگی در حاشیه‌ی شمالی دشت کویرمرکزی: شمال کویر چاه جم». گزارش‌های چهاردهمین گردهمایی باستان‌شناسی ایران، به کوشش حمیده چوبک، 540-535. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی.
وحدتی‌نسب، حامد، ژیل بریون، گیوم ژامه، و اصغر عسگری خانقاه. (1397). «گزارش فصل‌دوم و سوم کاوش در محوطه پارینه سنگی میرک،سمنان». گزارش‌های شانزدهمین گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران (مجموعه مقالات کوتاه 1395)، به کوشش روح الله شیرازی. 537-5347. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی.
وحدتی نسب، حامد، ژیل بریون، گیوم ژامه، سید میلاد هاشمی، مژگان جایز، گیوم گران، محمد اخوان خرازیان، مریم حیدری، استفنی بنی‌لقی، سیدایرج بهشتی، و نوئمی سوک. (1398). «محوطه پارینه سنگی میرک(سمنان)،نتایج مقدماتی از کاوش های فصول 1394و 1395». باستان‌شناسی 3 (11): 111-95.
هاشمی، سید میلاد (1403). «بررسی و چشم‌اندازهای دوران پارینه سنگی در حدفاصل مخروط افکنه های جاجرود و ایوانکی، سمنان». گزارش‌های بیستمین گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران، به کوشش فرشید مصدقی امین، 650-643. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی.
یغمایی، اسماعیل (1396). «یک خاکسپاری آئینی درتپه حصار دامغان». مفاخرمیراث فرهنگی ایران (3)، سروسیمین: یادنامه دکتر سیمین دانشور، به کوشش شاهین آریامنش: 175-163.
یغمایی، اسماعیل (1403). حصار در حصار. تهران: کارنامک.
  
References
Abdollahi, A., Akhavan Kharazian, M., Berillon, G., Hashemi, S.-M., Jayez, M., Nateghi, A., & Vahdati Nasab, H. (2019). Anzo: The first evidence of Paleolithic cave sites in the northern margin of the Iranian Central Desert, Semnan, Iran. Archaeology, 7(1), 1–5.
Abdollahi, Alieh, Mohammad Akhavan Kharazian, Gilles Berillon, Seyyed Milad Hashemi, Mozhgan Jayez, Asghar Nateghi, and Hamed Vahdati Nasab. 2019. “Anzo: The First Evidence of Paleolithic Cave Sites in the Northern Margin of the Iranian Central Desert, Semnan, Iran.” Archaeology 7 (1): 1–5. doi: 10.5923/j.archaeology.20190701.01.
Dyson, Robert H., Jr. 1987. “The Relative and Absolute Chronology of Hissar II and the Proto-Elamite Horizon of Northern Iran.” In Chronologies in the Near East/Chronologies du Proche Orient, edited by Olivier Aurenche, Jacques Evin, and Francis Hours, 647–678. BAR International Series 379 (II).
Dyson, Robert H., Jr. 1991. “Ceramics in the Neolithic Period through the Bronze Age in Northeastern and North-Central Persia.” In Encyclopaedia Iranica, edited by Ehsan Yarshater, 5:266–275.
Dyson, Robert H., Jr., and Susan M. Howard, eds. 1989. Tappeh Hesar: Reports of the Restudy Project, 1976. Florence: Casa Editrice Le Lettere.
Hansman, John. 1968. “The Problems of Qūmis.” Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland 100 (2): 111–139. doi: 10.1017/S0035869X00126590.
Hansman, John, and David Stronach. 1970a. “A Sasanian Repository at Shahr-i Qūmis.” Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland 102 (2): 142–155. doi: 10.1017/S0035869X0012831X.
Hansman, John, and David Stronach. 1970b. “Excavations at Shahr-i Qūmis, 1967.” Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland 102 (1): 29–62. doi: 10.1017/S0035869X00127972.
Hansman, John, and David Stronach. 1974. “Excavations at Shahr-i Qūmis, 1971.” Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland 106 (1): 8–22. doi: 10.1017/S0035869X00131363.
Masuda, Seiichi. 1973. “Excavations at Tappe Sang-e Cagmaq.” In Proceedings of the 1st Annual Symposium on Archaeological Research in Iran, November 1972, 1–2.
Masuda, Seiichi. 1974a. “Excavations at Tappeh Sang-e Caxmaq.” In Proceedings of the 2nd Annual Symposium on Archaeological Research in Iran, 23–33.
Masuda, Seiichi. 1974b. “Tepe Sang-e Caxmaq.” Iran 12: 222–223.
Masuda, Seiichi. 1976. “Report of the Archaeological Investigations at Shahrud, 1975.” In Proceedings of the 4th Annual Symposium on Archaeological Research in Iran, 3–8 November 1975, 63–70.
Masuda, Seiichi. 1984. “The Excavation at Tappeh Sangh-e Caxmaq.” Archiv für Orientforschung 31: 209–212.
Masuda, Seiichi, Takeshi Goto, Takuya Iwazaki, Hitoshi Kamura, S. Furosato, J. Ikeda, A. Tagaya, M. Minami, and Akira Tsuneki. 2013. “Tappeh Sang-e Chakhmaq: Investigations of a Neolithic Site in Northeastern Iran.” Translated by D. Gainty and J. Sather. In The Neolithisation of Iran: The Formation of New Societies, edited by Roger Matthews and Hassan Fazeli Nashli, 201–240. Oxford: Oxbow Books.
Nakamura, T. 2014. “Radiocarbon Dating of Charcoal Remains Excavated from Tappeh Sang-e Chakhmaq.” In The First Farming Village in Northeast Iran and Turan: Tappeh Sang-e Chakhmaq and Beyond: Programme and Abstracts, February 10–11, 2014, edited by Akira Tsuneki, 9–12. Tsukuba: University of Tsukuba.
Rezvani, Hassan, and Kourosh Roustaei. 2016. “Preliminary Report on Two Seasons of Excavations at Tappeh Deh Kheir, Bastam Plain, Northeast Iran.” In The Neolithic of the Iranian Plateau: Recent Research, edited by Kourosh Roustaei and Marjan Mashkour, 15–52. Berlin: Ex Oriente.
Roustaei, Kourosh. 2012. “Archaeo-Metallurgical Reconnaissance of Ancient Mines and Slag Sites on the Northern Edge of the Dasht-e Kavir Desert, Iran.” Iranica Antiqua 47: 351–398.
Roustaei, Kourosh. 2016. “Kalateh Khan: A Sixth Millennium BC Site in the Shahroud Plain, Northeast Iran.” In The Neolithic of the Iranian Plateau: Recent Research, edited by Kourosh Roustaei and Marjan Mashkour, 53–84. Berlin: Ex Oriente.
Sharifi, Mahnaz, and Abbas Motarjem. 2014. “Excavation of Rezvan Tepe in Northeastern Iran, an Iron Age I–II Cemetery.” The Silk Road 12: 76–81.
Trinkaus, Kathryn Maurer. 1981. “The Partho-Sassanian Northeast Frontier: Settlement in the Damghan Plain, Iran.” PhD diss., University of Pennsylvania.
دوره 25، شماره 30 - شماره پیاپی 30
سال بیست و چهارم و بیست و پنجم، شماره‌های سوم و چهارم سری جدید، شماره‌های 30 و 31 پیاپی
مهر 1405
صفحه 178-199